kenmerken

Kenmerken van hoogsensitiviteit

Elaine Aron richt zich in haar verklaring van hoogsensitiviteit vooral op emotionele oorzaken en gevolgen, en legt nogal wat nadruk op overprikkeling. Daardoor ontstaat de indruk dat problemen rondom hoogsensitiviteit vooral te maken hebben met 'te open staan' voor indrukken en daardoor snel overprikkeld raken. Maar in de praktijk merken ouders en leerkrachten dat hoogsensitiviteit meer is dan dat.

Hieronder volgen de kenmerken zoals Elaine Aron die noemt in haar boek 'Het hoogsensitieve kind', alsmede de kenmerken zoals LiHSK die hanteert naar aanleiding van vele ervaringsverhalen van ouders en leerkrachten. Deze kunnen worden gezien als een toevoeging of verduidelijking op de wetenschappelijk bepaalde kenmerken van Aron.

Kenmerken naar Aron

snel schrikken
last hebben van kleren die kriebelen, naden in sokken of kledingmerkjes tegen de huid
niet houden van verrassingen
meer leren van een vriendelijke terechtwijzing dan van strenge straf
lijkt gedachten te kunnen lezen
moeilijke woorden gebruiken voor de leeftijd
elk vreemd geurtje ruiken
een scherpzinnig gevoel voor humor hebben
zeer intuïtief lijken
moeilijk in slaap te krijgen na een opwindende dag
moeite hebben met grote veranderingen
wil zich verkleden als de kleren nat of zanderig zijn geworden
veel vragen stellen
perfectionistisch zijn
oog hebben voor het verdriet van anderen
van rustige spelletjes houden
diepzinnige, beschouwende vragen stellen
zeer gevoelig zijn voor pijn
slecht kunnen tegen een luidruchtige omgeving
oog hebben voor detail (iets dat van plaats is veranderd, een verandering in iemand uiterlijk)
eerst kijken of het veilig is alvorens ergens in te klimmen
het best presteren wanneer er geen vreemden bij zijn
de dingen intensief beleven

Aron geeft aan dat een kind hoogsensitief is wanneer dertien of meer vragen van toepassing zijn. Maar ook wanneer slechts één of twee vragen in extreme mate waar zijn geldt een kind als hoogsensitief.

Daarbij dient opgemerkt te worden dat kinderen met een gedragsstoornis (zoals ADHD, ADD, PDD-nos) vaak een beeld vertonen waarin zeker twee tot vijf van de zojuist genoemde kenmerken waar zijn. Ouders, en ook leerkrachten, dienen zich te realiseren dat dit niet betekent dat de diagnose betreffende de gedragsstoornis onjuist is, dus dat het kind hoogsensitief zou zijn in plaats van ADHD (of PDD-nos, of...) te hebben. Zowel gedragsstoornissen als hoogsensitiviteit zijn slechts te diagnosticeren naar aanleiding van het complete beeld dat een kind laat zien in zijn of haar gedrag, en niet naar aanleiding van enkele losse kenmerken.

Een kind met ADHD bijvoorbeeld zal kunnen scoren op de punten: 'last hebben van kleren die kriebelen', 'elk vreemd geurtje ruiken', zeer intuïtief lijken', 'moeilijk in slaap te krijgen na een opwindende dag' en 'de dingen intensief beleven' - maar daarmee vertoont het kenmerken die (ook) passen binnen het beeld van ADHD. Een kind met PDD-nos zal kunnen scoren op: 'snel schrikken', 'last hebben van kleren die kriebelen', 'niet houden van verrassingen', 'elk vreemd geurtje ruiken', 'moeilijk in slaap te krijgen na een opwindende dag', 'moeite hebben met grote veranderingen', 'zeer gevoelig zijn voor pijn' en 'slecht kunnen tegen een luidruchtige omgeving' - maar dat zijn kenmerken die (ook) passen binnen het beeld van PDD-nos.

Klik hier voor meer informatie over hoogsensitiviteit in relatie tot stoornissen...

Kenmerken naar LiHSK

Hieronder volgt een opsomming van kenmerken volgens de visie van LiHSK, onderverdeeld in vier categorieën:

- lichamelijk: het fysieke lichaam, inclusief de zintuigen
- emotioneel: gevoelens, omgang met anderen
- mentaal: denken, leren, informatieverwerking
- spiritueel: besef van een zingevende context, eventueel vallend buiten de grenzen van
het direct waarneembare

Bij hoogsensitieve kinderen herkennen we kenmerken uit alle vier categorieën. De kenmerken staan in relatie tot elkaar en hebben dus vooral betekenis in hun onderlinge samenhang. Daarmee ontstaat een beeld van hoogsensitiviteit, dat in een kind herkenbaar moet zijn. Voldoen aan slechts enkele kenmerken is in de visie van LiHSK dus niet genoeg om te kunnen spreken van hoogsensitiviteit.

Kenmerken op lichamelijk gebied:
- veel zien, kleine veranderingen waarnemen
- graag 'langs de kant' staan om te observeren
- scherp horen, bijvoorbeeld geluiden snel 'hard' noemen
- geïrriteerd zijn door kleine ongemakken, zoals een natte mouw of labeltjes in kleding
- intens reageren op lichamelijke pijn
- subtiele geur- en smaakverschillen onderscheiden
- gevoelige ogen, bijvoorbeeld licht snel 'fel' noemen

Kenmerken op emotioneel gebied:
- aanvoelen van stemmingen en emoties
- zich snel zorgen maken
- toetrekken naar kinderen die enigszins buiten 'de groep' vallen
- behoefte hebben aan een rustige omgeving met niet te veel mensen
- moeite hebben met veranderende omstandigheden
- de kwetsbaarheid van anderen zien en begrijpen
- tijd nodig hebben om aan een nieuwe situatie of omgeving te wennen
- inlevingsvermogen, zich goed kunnen verplaatsen in de gevoelens van anderen
- niet van verrassingen houden
- op jonge leeftijd al in staat zijn tot zelfreflectie
- niet in het middelpunt van de belangstelling willen staan

Kenmerken op mentaal gebied:
- een goed geheugen hebben
- voor de leeftijd over een grote woordenschat beschikken
- snel van de ene gedachte naar de andere associëren
- diepzinnige vragen stellen
- eindeloos willen weten 'waarom'
- resultaten van rekenen blijven achter bij de rest van de vakken
- een goed gevoel voor vreemde talen hebben, maar die graag in de praktijk leren via conversatie
(liever dan uit een boekje)
- kennis op school niet letterlijk willen/kunnen reproduceren, maar liever creatief toepassen
- moeite hebben met structureren en organiseren
- een hekel hebben aan oefenen en herhalen
- dichtklappen of zenuwachtig worden bij feitelijke, gesloten vragen
- liever belevend lezen dan begrijpend lezen

Kenmerken op spiritueel gebied:
- eigen wijsheid, heel gericht de eigen weg volgen
- vol levenslust, heel blij en enthousiast kunnen zijn
- zeer hechten aan de waarheid
- gericht zijn op liefde en vrede
- diep nadenken over levensvragen
- sterke binding hebben met de natuur (planten, dieren)
- blijk geven van respect voor het leven en voor andere mensen
- wat tegenover elkaar staat tot harmonie (willen) brengen ('mediator')

Sommige kinderen geven blijk van paranormaal/spirituele kenmerken. Deze kenmerken zijn niet karakteristiek voor alle hoogsensitieve kinderen, maar kunnen bij enkele van hen wel overduidelijk aanwezig zijn:

- geesten of entiteiten ervaren
- communiceren met elfjes, kabouters enzovoort
- telepathische vermogens bezitten
- gebeurtenissen voorzien
- licht en kleuren (aura's) waarnemen
- herinneringen aan vorige levens hebben